Karayoluyla taşınan kimyasal, yanıcı, patlayıcı, radyoaktif ve zehirli maddelerin oluşturabileceği çevresel felaketleri ve insan kayıplarını engellemek amacıyla oluşturulan ADR Sözleşmesi, lojistik sektörünün en sıkı denetlenen alanıdır. ADR kurallarına aykırı taşımacılık yapmak hem sürücü hem taşımacı firma hem de yükleten için ağır hapis cezaları ve milyonlarca liralık idari para cezaları ile sonuçlanabilmektedir.
1. ADR 9 Tehlike Sınıfı
Tehlikeli maddeler fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre 9 ana sınıfa ayrılır:
- Sınıf 1: Patlayıcı maddeler ve nesneler (örneğin mühimmat, havai fişekler).
- Sınıf 2: Gazlar (Sıkıştırılmış, sıvılaştırılmış veya basınç altında çözünmüş gazlar).
- Sınıf 3: Yanıcı sıvılar (Benzin, tiner, alkol, boyalar).
- Sınıf 4: Yanıcı katılar, kendiliğinden tutuşan maddeler ve suyla temas ettiğinde yanıcı gaz çıkaranlar.
- Sınıf 5: Oksitleyici maddeler ve organik peroksitler.
- Sınıf 6: Zehirli (toksik) ve bulaşıcı maddeler.
- Sınıf 7: Radyoaktif maddeler.
- Sınıf 8: Aşındırıcı (korozif) maddeler (Asitler, kostik).
- Sınıf 9: Muhtelif tehlikeli maddeler ve çevreye zararlı ürünler (Lityum piller, asbest vb.).
2. Turuncu İkaz Levhaları ve Anlamları
ADR taşıması yapan araçların önünde ve arkasında reflektörlü turuncu levhalar bulunması zorunludur:
- Boş Turuncu Levha: Ambalajlı veya paketli tehlikeli madde taşındığında (örneğin varillerde kimyasal) araç önüne ve arkasına numarasız düz turuncu levha takılır.
- Numaralı Turuncu Levha (Tankerler ve Dökme Yükler): Üst satırdaki 2 veya 3 basamaklı sayı Tehlike Tanımlama Numarasını (Kemler Kodu), alt satırdaki 4 basamaklı sayı ise Maddenin Birleşmiş Milletler Numrasını (UN Kodu) gösterir. Örneğin üstte 33, altta 1203 yazıyorsa bu yükün "Çok Kolay Alevlenir Benzin" olduğu anlaşılır.
3. ADR Tünel Kısıtlama Kodları (A'dan E'ye)
Avrupa'daki karayolu tünelleri olası kaza anındaki yangın ve tahliye riskine göre 5 kategoriye ayrılmıştır:
Kategori A: Hiçbir kısıtlama yoktur, tüm ADR yükleri geçebilir.
Kategori B, C, D: Belirli tehlike sınıflarına sahip maddelerin geçişi yasaklanmıştır.
Kategori E: En katı tünel sınıfıdır. Çok özel istisnalar haricinde hiçbir tehlikeli madde taşıyan aracın girmesine izin verilmez.
4. Sürücü Donanımı ve SRC 5 Belgesi
ADR taşıması yapacak sürücünün geçerli bir SRC 5 (ADR Sürücü Eğitim Sertifikası) belgesine sahip olması şarttır. Ayrıca araçta göz yıkama sıvısı, kıvılcım çıkarmayan el feneri, koruyucu tulum, maske, kanalizasyon örtüsü ve uygun yangın tüplerinden oluşan tam teşekküllü ADR kaza çantası eksiksiz bulundurulmalıdır.